ഫിദല്‍ കാസ്‌ട്രോ ഒരിക്കലും കേരളം സന്ദര്‍ശിച്ചിട്ടില്ല. എന്നിട്ടും ആയിരക്കണക്കിന് കാതം അകലെയുള്ള ഈ മനുഷ്യന്‍ അയാള്‍ കണ്ടിട്ടും കേട്ടിട്ടില്ലാത്ത ഒരു ലോകത്തിന് എങ്ങനെ ഇത്രമേല്‍ പ്രിയപ്പെട്ടവനാകുന്നു എന്നതിന്റെ ഒരു നിദര്‍ശനമാണ് കേരളം. ഇടതു പക്ഷ രാഷ്ട്രീയത്തെ നെഞ്ചിലേറ്റിയ അനേകം മനുഷ്യരുടെ സ്വീകരണ മുറിയിലെ ഒരംഗമായി ഫിദല്‍ കാസ്‌ട്രോ ഇന്നും നിലനില്‍ക്കുന്നുണ്ട്. ഇത്രമേല്‍ മലയാളിയുടെ പ്രിയപ്പെട്ടവനായി അദ്ദേഹം മാറിയത് ആകാരഭംഗി കൊണ്ടോ അധികാരത്തിന്റെ ശക്തി കൊണ്ടോ ഒന്നുമായിരുന്നില്ല. ആശയങ്ങളുടെ കരുത്ത് കൊണ്ടാണത് സംഭവിച്ചത്. ഒരു ജനതയ്ക്ക് എങ്ങനെ സ്വന്തം കാലില്‍ നില്‍ക്കാമെന്നും, ലോകത്തെ വന്‍ ശക്തികളോട് മുഖാമുഖം നിന്ന് വിപ്ലവകാരിയായിരിക്കാമെന്നുമാണ് അദ്ദേഹം തെളിയിച്ചു കാട്ടിയത് – ക്യൂബന്‍ വിപ്ലവകാരി ഫിദല്‍ കാസ്ട്രോയുടെ ജീവചരിത്ര പരമ്പരയുടെ പന്ത്രണ്ടാം ഭാഗം
ഫിദല്‍ കാസ്‌ട്രോ: മലയാളി മനസ്സിലെ പോരാട്ടത്തിൻ്റെ പ്രതിരൂപം
പന്ത്രണ്ട്
ലോകമെമ്പാടുമുള്ള മലയാളികളുടെ മനസ്സിലെ വിപ്ലവ ബോധത്തിൻ്റെ ആള്‍ രൂപങ്ങളിലൊരാള്‍ കൂടിയാണ് ഫിദല്‍ കാസ്‌ട്രോ. അദ്ദേഹം തീര്‍ത്ത ഉജ്ജ്വലമായ വിപ്ലവത്തിൻ്റെ തിരയിളക്കം, ഒരു ചെറിയ കടല്‍ത്തീര രാജ്യത്തിൻ്റെ അതിരുകള്‍ക്കപ്പുറം, ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ ദൂരങ്ങളുടെ സകല പ്രതികൂലങ്ങളെയും നിഷ്പ്രഭമാക്കിക്കൊണ്ട് ലോകമെമ്പാടുമുള്ള ദശലക്ഷക്കണക്കിന് മനുഷ്യരുടെ മനസ്സിലേക്ക് കൂടി പടര്‍ന്ന് കയറി. കരിമ്പ് പാടങ്ങളുടെ നാടിനെ വിപ്ലവം കൊണ്ട് ഉഴുതുമറിച്ച ക്യൂബയുടെ വിമോചകനായ ആ കമാന്‍ഡര്‍, മലകളുടെയും പച്ചപ്പിൻ്റെയും കായലുകളുടെയും നാടായ കേരളത്തിൻ്റെ രാഷ്ട്രീയ, സാംസ്‌കാരിക മണ്ഡലത്തിലും വലിയ തരംഗങ്ങള്‍ സൃഷ്ടിച്ചു.
ഒരു കാലത്തെ കേരളീയ യുവത്വത്തില്‍ അദ്ദേഹം ചെലുത്തിയ സ്വാധീനം സമാനതകളില്ലാത്തതാണ്. വായനയിലൂടെയും അതുണ്ടാക്കിയ രാഷ്ട്രീയ ബോധ്യങ്ങളിലൂടെയും മാത്രം ഒരു കാലത്ത് ലോകത്തെയറിഞ്ഞ മലയാളി, ഫിദലില്‍ കണ്ടത് സ്വന്തം സ്വപ്നങ്ങളുടെയും ചെറുത്ത് നില്‍പ്പുകളുടെയും ഒരാവിഷ്‌കാരമായിരുന്നു. തിരശീലയില്‍ നായകനെ കാണുന്നത് പോലെയായിരുന്നു അത്. ഫിദലിൻ്റെ ചിത്രം കാണുമ്പോള്‍ ജനങ്ങളുടെ ആവേശം അലകടല്‍ പോലെയിരമ്പുമായിരുന്നു. രാഷ്ട്രീയ ചുവരെഴുത്തുകള്‍ക്കും പോസ്റ്ററുകള്‍ക്കും എന്നും പ്രശസ്തമായ കേരളത്തിലെ രാഷ്ട്രീയ ചുവര്‍ ചിത്രങ്ങളിലെ വിപ്ലവ പ്രതീകമായി എണ്‍പതുകളിലും തൊണ്ണൂറുകളിലും ഫിദല്‍ ജ്വലിച്ച് നിന്നു.
കാറല്‍ മാര്‍ക്‌സിനും ലെനിനുമൊപ്പം കേരളത്തിൻ്റെ ഇടത് പക്ഷ മനസുകളില്‍ ഇടംപിടിച്ച മുഖമായിരുന്നു ഫിദലിൻ്റേത്. ഇടതുപക്ഷ പാര്‍ട്ടികള്‍ക്ക് ഫിദല്‍ ഒരു ആവേശമായി. പടച്ചട്ടയണിഞ്ഞ, നീളന്‍ താടിയുള്ള, ചുണ്ടില്‍ ചുരുട്ടുമായി നില്‍ക്കുന്ന ആ കരുത്തുറ്റ രൂപം മലയാളിക്ക് വെറുമൊരു വിദേശ രാഷ്ട്രീയ നേതാവായിരുന്നില്ല. എല്ലായിടങ്ങളിലും ഒരേ ഭാഷകൊണ്ട് വായിക്കാവുന്ന വിധം അതൊരു ആഗോള മുഖമായിരുന്നു. നീതിയുടെയും സാമ്രാജ്യത്വ വിരുദ്ധ പോരാട്ടങ്ങളുടെയും ആവേശമുയര്‍ത്തുന്ന ഒരു സാക്ഷാത്കാരമായിരുന്നു മലയാളികള്‍ക്ക് ഫിദലിൻ്റെ മുഖം.
കേരളത്തിലെ ഇടതുപക്ഷ പ്രസ്ഥാനങ്ങള്‍ വളര്‍ന്നുവന്ന ഘട്ടത്തില്‍ സോവിയറ്റ് യൂണിയനോടും ചൈനയോടുമൊപ്പം ക്യൂബയും മലയാളിയുടെ രാഷ്ട്രീയ ഭാവനയിലേക്ക് കടന്നുവന്നു. പട്ടിണിയെയും അമേരിക്കന്‍ ഉപരോധങ്ങളെയും ഇച്ഛാശക്തി കൊണ്ട് അതിജീവിച്ച് സ്വന്തം ജനതയ്ക്ക് സൗജന്യ ആരോഗ്യവും വിദ്യാഭ്യാസവും ഉറപ്പുവരുത്തിയ ക്യൂബന്‍ മാതൃക കേരളത്തിലെ രാഷ്ട്രീയ പ്രവര്‍ത്തകരുടെയും ബുദ്ധിജീവികളുടെയും വലിയ ചര്‍ച്ചാവിഷയമായി.
മലയാളിയുടെ വായനാശീലവും വിപ്ലവ ബോധവും ഫിദല്‍ കാസ്‌ട്രോയെ ആഴത്തില്‍ ഉള്‍ക്കൊണ്ടു. ക്യൂബന്‍ വിപ്ലവവും ചെ ഗുവേരയും ഫിദലും മലയാള സാഹിത്യത്തിലും കവിതകളിലും നിറഞ്ഞ് നിന്നു. ചെറുത്തു നില്‍പ്പിൻ്റെ സൗന്ദര്യശാസ്ത്രത്തെയാണ് ഫിദലും ചെ യും ചേര്‍ന്ന് രൂപപ്പെടുത്തിയത്. അമേരിക്കന്‍ സാമ്രാജ്യത്വത്തിൻ്റെ കണ്‍മുന്നില്‍ നിന്ന് പതറാതെ പൊരുതിയ ഫിദല്‍ കേരളത്തിലെ കലാകാരന്മാര്‍ക്കും എഴുത്തുകാര്‍ക്കും എക്കാലത്തെയും വലിയ പ്രചോദനമായിരുന്നു.
ഒരു കാലത്ത് കേരളത്തില്‍ നടന്ന തൊഴിലാളി മുന്നേറ്റങ്ങളുടെ മുദ്രാവാക്യങ്ങള്‍ ഫിദലിൻ്റെ പേര് കേട്ട് കോള്‍മയിര്‍ കൊണ്ടു. മുദ്രാവാക്യങ്ങളിലെ ആവേശമായിരുന്നു ഫിദല്‍. കേരളത്തിലെ കലാലയങ്ങളിലും തൊഴിലാളി കേന്ദ്രങ്ങളിലും വിപ്ലവാവേശത്തിൻ്റെ തീപ്പൊരിയായി ആ മുദ്രാവാക്യങ്ങള്‍ മാറി.
കേരളത്തിലെ അക്കാദമിക ചര്‍ച്ചകളിലും രാഷ്ട്രീയ സംവാദങ്ങളിലും ഫിദല്‍ കാസ്‌ട്രോ എന്ന വ്യക്തിത്വത്തിന് സവിശേഷമായ ഒരു സ്ഥാനമുണ്ട്. കേരളത്തിൻ്റെ അക്കാദമിക മണ്ഡലത്തില്‍ ഔദ്യോഗിക ചരിത്ര പഠനങ്ങളിലും വിപ്ലവ പ്രസ്ഥാനങ്ങളുടെ സൈദ്ധാന്തിക ചര്‍ച്ചകളിലും ക്യൂബന്‍ രാഷ്ട്രീയവും കാസ്ട്രോയുടെ നയങ്ങളും വലിയ തോതില്‍ വിശകലനം ചെയ്യപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. കേരളത്തിലെ സര്‍വ്വകലാശാലാ സിലബസുകളിലും ചരിത്ര ഗവേഷണ പ്രബന്ധങ്ങളിലും സാമ്രാജ്യത്വ വിരുദ്ധ പോരാട്ടങ്ങളുടെയും മൂന്നാം ലോക മുന്നേറ്റങ്ങളുടെയും ഭാഗമായാണ് ക്യൂബന്‍ വിപ്ലവം പഠിപ്പിക്കപ്പെട്ടത്.
ഇടതുപക്ഷ രാഷ്ട്രീയത്തിൻ്റെ ആശയാടിത്തറ രൂപപ്പെടുത്തുന്നതില്‍ ഫിദല്‍ കാസ്ട്രോയുടെ പ്രസംഗങ്ങളും പുസ്തകങ്ങളും പ്രധാന പങ്കുവഹിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഫിദലിൻ്റെ ജീവിതവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് അനേകം രചനകള്‍ പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ടു. കേരളത്തിൻ്റെ രാഷ്ട്രീയ സംവാദങ്ങളില്‍ എന്നും സജീവമായ ചര്‍ച്ചാവിഷയമായിരുന്നു ക്യൂബന്‍ മോഡല്‍. ആരോഗ്യ രംഗത്തും വിദ്യാഭ്യാസ രംഗത്തും ക്യൂബ കൈവരിച്ച നേട്ടങ്ങള്‍ കേരളത്തിലെ ഭരണകൂടങ്ങള്‍ പലപ്പോഴും മാതൃകയായി ചൂണ്ടിക്കാണിച്ചിട്ടുണ്ട്.
കേരളത്തിലെ ഇടതുപക്ഷ രാഷ്ട്രീയത്തോട് കടുത്ത വിയോജിപ്പുള്ള രാഷ്ട്രീയ എതിരാളികള്‍ പോലും ഫിദല്‍ കാസ്‌ട്രോ എന്ന വ്യക്തിത്വത്തെ ആദരവോടെയാണ് നോക്കിക്കണ്ടത്. കക്ഷി രാഷ്ട്രീയത്തിനതീതമായി ഫിദലിൻ്റെ ജീവിതം അംഗീകരിക്കപ്പെടാന്‍ കാരണം അദ്ദേഹം ഉയര്‍ത്തിപ്പിടിച്ച നിലപാടുകളിലെ സത്യസന്ധത തന്നെയായിരുന്നു. ലോകത്തെ ഏറ്റവും വലിയ സാമ്രാജ്യത്വ ശക്തിയോട് ചെറിയൊരു രാജ്യത്തിരുന്നു കൊണ്ട് സന്ധിയില്ലാ സമരം നയിച്ച ധീരത രാഷ്ട്രീയ എതിരാളികള്‍ പോലും മാനിക്കുന്ന ഒന്നായിരുന്നു.
രാഷ്ട്രീയ പ്രത്യയശാസ്ത്രങ്ങള്‍ക്കപ്പുറം തൻ്റെ ജനതയുടെ അറിവിനും ആരോഗ്യത്തിനും വേണ്ടി ജീവിതം ഉഴിഞ്ഞുവെച്ച ഒരു ഭരണാധികാരി എന്ന നിലയില്‍ അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ വ്യക്തിത്വത്തെ വിയോജിപ്പുകളോടെയെങ്കിലും അംഗീകരിക്കുന്നവരാണ് വര്‍ഗീയ രാഷ്ട്രീയത്തിൻ്റെ ഉപാസകരല്ലാത്ത മുഴുവന്‍ മലയാളികളും.
കേരളത്തിൻ്റെ കലാരംഗവും ഫിദലിനെ ആവേശപൂര്‍വം ആഘോഷിച്ചു. ആഗോള രാഷ്ട്രീയത്തിലെ ചൂഷണങ്ങള്‍ക്കെതിരെയുള്ള പോരാട്ടങ്ങള്‍ നാടകങ്ങളില്‍ പ്രമേയമാകുമ്പോള്‍ ഫിദല്‍ കാസ്‌ട്രോ ഒരു പ്രധാന ചര്‍ച്ചാ വിഷയമായി മാറി. ക്യൂബന്‍ ജനതയുടെ അതിജീവന സമരങ്ങളും കാസ്ട്രോയുടെ നേതൃപാടവവും നാടകങ്ങളിലെ പാട്ടുകളിലും മുദ്രാവാക്യങ്ങളിലും ആവേശകരമായി പ്രതിഫലിച്ചു. ക്യാമ്പസുകളിലും കലാ സാംസ്‌കാരിക വേദികളിലും അവതരിപ്പിച്ച ലഘുനാടകങ്ങളില്‍ സാമ്രാജ്യത്വത്തിനെതിരെയുള്ള ചെറുത്തു നില്‍പ്പിൻ്റെ ബിംബമായി കാസ്ട്രോയുടെ രൂപവും വാക്കുകളും കടന്നുവന്നു.
കേരളത്തിൻ്റെ സര്‍ഗ്ഗാത്മക മണ്ഡലങ്ങളില്‍ ഫിദല്‍ കാസ്‌ട്രോ എന്ന പേര് പതിഞ്ഞത് ഒരു ഭരണാധികാരി എന്ന നിലയിലായിരുന്നില്ല. ലോകത്തിൻ്റെ ഏത് കോണിലും നടക്കുന്ന നീതിക്ക് വേണ്ടിയുള്ള പോരാട്ടങ്ങള്‍ക്ക് ആവേശം പകരുന്ന ഒരു നിത്യഹരിത വിപ്ലവത്തിൻ്റെ പ്രതീകമായാണ് ഫിദല്‍ കാസ്‌ട്രോ എന്നപേരിനെ കേരളത്തിൻ്റെ കലാരംഗം അതിൻ്റെ ആത്മാവില്‍ കൊത്തി വെച്ചത്.
സാധാരണക്കാരുടെ മനസ്സില്‍ ഫിദല്‍ കാസ്‌ട്രോ തീര്‍ത്ത സ്വാധീനം, കേരളത്തിലെ കൊടിമരങ്ങളിലും ചുവരുകളിലും മാത്രം ഒതുങ്ങി നില്‍ക്കുന്ന ഒന്നായിരുന്നില്ല. തൊഴിലാളികളും കര്‍ഷകരും സാധാരണക്കാരുമായ ജനങ്ങളുടെ നിത്യജീവിതത്തിലേക്കും അവരുടെ രാഷ്ട്രീയ ബോധ്യങ്ങളിലേക്കും ഫിദല്‍ എന്ന പേര് ആവേശം പകര്‍ന്നു. കേരളത്തിലെ കുട്ടനാടന്‍ പാടശേഖരങ്ങളിലും കായലോരങ്ങളിലും പണിയെടുക്കുന്ന കര്‍ഷകത്തൊഴിലാളികളും കയര്‍ തൊഴിലാളികളും തങ്ങളുടെ ദുരിതപൂര്‍ണ്ണമായ ജീവിതത്തിനിടയിലും അന്താരാഷ്ട്ര വിപ്ലവ നായകന്മാരെക്കുറിച്ചുള്ള അറിവുകള്‍ ഹൃദയത്തോട് ചേര്‍ത്തുപിടിച്ചു.
പട്ടിണിയെയും ചൂഷണത്തെയും അതിജീവിച്ച് സ്വന്തം രാജ്യത്ത് സോഷ്യലിസം കെട്ടിപ്പടുത്ത ഫിദല്‍ കാസ്ട്രോയുടെ ജീവിതം കേരളത്തിലെ ദിവസക്കൂലിക്കാര്‍ക്കും കര്‍ഷകത്തൊഴിലാളികള്‍ക്കും തങ്ങളുടെ അവകാശങ്ങള്‍ക്കായുള്ള പോരാട്ടത്തില്‍ വലിയൊരു പ്രചോദനമായിരുന്നു. തങ്ങളുടെ വിയര്‍പ്പൊഴുകുന്ന തൊഴിലിടങ്ങളിലെ സമരപന്തലുകളിലും യൂണിയന്‍ ഓഫീസുകളിലും ചെഗുവേരയ്‌ക്കൊപ്പം ഫിദലിൻ്റെ ചിത്രങ്ങളും അവര്‍ അഭിമാനത്തോടെ ഉയര്‍ത്തിപ്പിടിച്ചു.
കേരളത്തിലെ ഗ്രാമീണ വായനശാലകളും ചായക്കടകളും പണ്ടുമുതലേ രാഷ്ട്രീയ സംവാദങ്ങളുടെ വേദികളാണ്. കൂലിപ്പണിക്കുശേഷം ചായക്കടകളില്‍ ഒത്തുകൂടുന്ന സാധാരണക്കാരായ തൊഴിലാളികള്‍ ലോക രാഷ്ട്രീയത്തിലെ സംഭവ വികാസങ്ങളെക്കുറിച്ച് ആവേശത്തോടെ ചര്‍ച്ച ചെയ്തിരുന്ന ഒരു ഭൂതകാലം കേരളത്തിനുണ്ടായിരുന്നു. ക്യൂബയുടെ അമേരിക്കന്‍ വിരുദ്ധ പോരാട്ടങ്ങളും, ഉപരോധങ്ങളെയും പ്രകൃതിദുരന്തങ്ങളെയും ഫിദല്‍ കാസ്ട്രോയുടെ നേതൃത്വത്തില്‍ ക്യൂബന്‍ ജനത നേരിട്ട രീതിയും സാധാരണക്കാരായ മനുഷ്യര്‍ അത്ഭുതത്തോടെയാണ് അന്നൊക്കെ കേട്ടിരുന്നത്. മലയാളത്തിലെ പത്രങ്ങളില്‍ ഫിദല്‍ കാസ്‌ട്രോ എന്ന പേര് നിറഞ്ഞു നിന്നു. സാധാരണക്കാരായ മനുഷ്യര്‍ ഫിദലിൻ്റെയും ക്യൂബന്‍ വിപ്ലവത്തിൻ്റെയും ചരിത്രം കേട്ട് ആവേശഭരിതരായി തങ്ങളുടെ മക്കള്‍ക്ക് ആ പേരുകള്‍ നല്‍കി അദ്ദേഹത്തെ ആദരിച്ചു.
മുതലാളിത്തത്തിനും സാമ്രാജ്യത്വത്തിനുമെതിരെയുള്ള ഏത് ജനകീയ പ്രക്ഷോഭത്തിലും തൊഴിലാളികള്‍ മുഴക്കിയ മുദ്രാവാക്യങ്ങളില്‍ ഫിദല്‍ കാസ്‌ട്രോയുടെയും ക്യൂബയുടെയും പേരുകള്‍ ആവേശമായി മാറി. തങ്ങളുടെ ചെറിയ കൂലി വര്‍ദ്ധനവിന് വേണ്ടിയോ, അവകാശങ്ങള്‍ക്ക് വേണ്ടിയോ ഉള്ള സമരങ്ങളില്‍ പോലും ലോകത്തിൻ്റെ മറ്റൊരു കോണില്‍ പൊരുതുന്ന ഒരു വലിയ ഭരണാധികാരി തങ്ങള്‍ക്കൊപ്പം ഉണ്ടെന്ന മാനസിക പിന്തുണ ആ തൊഴിലാളികള്‍ക്ക് കരുത്ത് പകര്‍ന്നു.
ഒരു ഭാഗത്ത് ഫിദല്‍ ഉന്നതമായ അക്കാദമിക, രാഷ്ട്രീയ വ്യവഹാരങ്ങളുടെ ഭാഗമാകുമ്പോള്‍ തന്നെ ജീവിതത്തിൻ്റെ രണ്ടറ്റവും കൂട്ടിമുട്ടിക്കാന്‍ പാടുപെടുന്ന കേരളത്തിലെ സാധാരണക്കാരുടെ സമര ജീവിതത്തിലേക്ക് ആത്മധൈര്യം പകര്‍ന്ന് നല്‍കുന്ന ആവേശവുമായി നിലനില്‍ക്കാന്‍ അദ്ദേഹത്തിന് കഴിഞ്ഞുവെന്നതാണ് ഫിദല്‍ കാസ്‌ട്രോ എന്ന വിപ്ലവകാരിയെ മറ്റാരില്‍ നിന്നും വ്യത്യസ്തനാക്കുന്നത്.
ഫിദല്‍ കാസ്‌ട്രോ ഒരിക്കലും കേരളം സന്ദര്‍ശിച്ചിട്ടില്ല. എന്നിട്ടും ആയിരക്കണക്കിന് കാതം അകലെയുള്ള ഈ മനുഷ്യന്‍ അയാള്‍ കണ്ടിട്ടും കേട്ടിട്ടില്ലാത്ത ഒരു ലോകത്തിന് എങ്ങനെ ഇത്രമേല്‍ പ്രിയപ്പെട്ടവനാകുന്നു എന്നതിൻ്റെ ഒരു നിദര്‍ശനമാണ് കേരളം. ഇടതു പക്ഷ രാഷ്ട്രീയത്തെ നെഞ്ചിലേറ്റിയ അനേകം മനുഷ്യരുടെ സ്വീകരണ മുറിയിലെ ഒരംഗമായി ഫിദല്‍ കാസ്‌ട്രോ ഇന്നും നിലനില്‍ക്കുന്നുണ്ട്. ഇത്രമേല്‍ മലയാളിയുടെ പ്രിയപ്പെട്ടവനായി അദ്ദേഹം മാറിയത് ആകാരഭംഗി കൊണ്ടോ അധികാരത്തിൻ്റെ ശക്തി കൊണ്ടോ ഒന്നുമായിരുന്നില്ല. ആശയങ്ങളുടെ കരുത്ത് കൊണ്ടാണത് സംഭവിച്ചത്. ഒരു ജനതയ്ക്ക് എങ്ങനെ സ്വന്തം കാലില്‍ നില്‍ക്കാമെന്നും, ലോകത്തെ വന്‍ ശക്തികളോട് മുഖാമുഖം നിന്ന് വിപ്ലവകാരിയായിരിക്കാമെന്നുമാണ് അദ്ദേഹം തെളിയിച്ചു കാട്ടിയത്.
കേരളീയ പൊതുമണ്ഡലത്തെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം ഫിദല്‍ കാസ്‌ട്രോ എന്നത് ഒരു വ്യക്തി മാത്രമായിരുന്നില്ല. അതൊരു മനോഭാവമായിരുന്നു. ചൂഷണത്തിനെതിരെയുള്ള പോരാട്ടം അവസാനിക്കുന്നില്ലെന്നും, നീതിക്കുവേണ്ടിയുള്ള ചെറുത്തുനില്‍പ്പുകള്‍ എവിടെയായാലും വിജയം കാണുമെന്നുമുള്ള പ്രത്യാശയുടെ പ്രതീകമായിരുന്നു. ലോകമെമ്പാടുമുള്ള മലയാളിയുടെ ഹൃദയത്തില്‍ കാലവും ദേശവുമെന്ന വ്യത്യാസമില്ലാതെ ഫിദല്‍ കാസ്‌ട്രോ ഇന്നും ജ്വലിച്ച് തന്നെ നില്‍ക്കുകയാണ്.
Author
Topics:
